Betonarme Nedir, Betonarme Yapılar

Betonarme Nedir?

Latince’deki akağaçtan elde edilen reçine, yapıştırıcı malzeme veya çimento, kireç harcı anlamlarındaki “bitumen” sözünden kaynaklanan “beton” ve kuvvetlendirme, güçlendirme anlamındaki Fransızca “arme” sözüyle birleşerek “demir donanımlı beton” anlamına gelen “betonarme” kelimesini oluşturur. Betonarme kısaca betonla inşaat çeliğinin bir bütün oluşturduğu dış etkilere dayanıklı bir sistem olarak tanımlanabilir. Betonarme, bir yapının çelik iskeletinin betonla örülmesiyle ortaya çıkan bir alaşımdır. Betonarmenin kuvveti içine karıştırılan çelik / beton oranıyla ölçülür.

Yapılar inşaatlarında kullanılan temel malzemelere göre betonarme yapılar, çelik yapılar ve ahşap yapılar olarak üç şekilde sınıflandırılabilir. Ayrıca modern mimarlıkta pek çok örneğini gördüğümüz “masif beton” veya “çıplak beton” diye adlandırılan yapılarda kullanılan malzeme de betonarmedir.

Betonarme Yapıların Kısa Tarihi

Beton çok eski yıllardan beridir kullanılmaktadır. Örneğin Fransızlar tek başına çelik bir strüktür olan Eyfel Kulesi’nin çevresini betonarme yapılarla bezemiştir. Romalılar puzolan denilen volkanik kül veya ponza taşı tozuna kireç katarak çimentoya benzeyen güçlü bir harç oluşturarak su yolları ve köprüler yapmış; Colosseum ve Pantheon gibi büyük projelerin inşaatlarında betonarmenin atası denilebilecek bu harcı kullanmıştır bazen bu harca kiremit tozu ekledikleri de bilinmektedir.

Betonarme konusunda ilk patent 1855’de, çağdaş yapı sistemlerinin öncülüğünü yapan Fransız mühendisler Coignet ve Monier tarafından alınmıştır. 1848 yılında, beton ve demirin karıştırıldığı harcı ilk kullanan kişi Fransız çiftçi Joseph Louis Lambot olmuştur. Betonun içine demir tel ağlar yerleştirdiği bir kano yaparak 1855 yılında Paris’te sergilemiştir. Bu malzemeyi Ferciment olarak adlandırmış ve patentini 1855 yılında almıştır.

Dünyada ve Türkiye’de ilk betonarme yapılar

İngiliz sıva ustası William Boutland Wilkinson döşemeleri tel donatılı olan iki katlı bir evi 1854 yılında inşa etti, patent aldı. Wilkinson evinin dünyada ilk betonarme konut uygulaması olduğu sanılmaktadır. Türkiye’deki ilk betonarme uygulamasıysa, 1906’da İstanbul’da inşa edilen Saint Antuan Kilisesi, İstanbul doğumlu İtalyan mimar Giulio Mongeri tarafından yapılmıştır. Hatta bu binanın dünyanın ilk betonarme kilisesi olduğu da sanılmaktadır. Türkiye’nin ilk çok katlı betonarme yapısı, İstanbul Lâleli’deki Crawne Plaza Otel binasıdır. Mimar Kemaleddin Bey’in elinden çıkan bina 1918 – 1922 yılları arasında inşa edilmiştir. Eski adı Tayyare Apartmanları’dır. Bu yapılar aynı zamanda Türkiye’nin ilk toplu konutları olma özelliğini de taşır.

Betonarmenin Avantajları ve Dezavantajları

Betonarmenin yaygın olarak kullanılma sebepleri arasında kolay işlenip şekillendirilebilmesi, ham maddesinin (agrega ve su) kolay ve bolca bulunabilmesi, tuğla, ahşap, veya gaz beton gibi malzemelere göre basınca çok daha dayanıklı oluşu, korozyon ve ani çökme riskinin minimal düzeyde olması, bakım kolaylığı ve inşa sürecinde kalifiye – usta eleman gerektirmemesi sayılabilir.

Bunun yanında tabii ki maliyetinin yüksek oluşu, homojen olmadığından dolayı statik proje hesaplarında yüksek hata payı vermesi, uzun inşaat süresi ve her hava koşulunda çalışılmaya uygun olmayışı, sürdürülebilir / yenilenebilen bir malzeme olmayışı ve düşük çekme dayanımı gibi dezavantajları da sayılabilir.

Betonarmeyi diğer malzemelerden ayıran başka bir dezavantajı, malzemeden çalınma olasılığı yani sahtekârlık riskidir. İddia edildiği oranda çelik içermeyen, yeterince denetlenmeyen betonarme karışımları çökme riski oluşturur.

Örneğin 1999 Marmara Depremi’nde yaşanan yıkımın sorumluluğu büyük ölçüde malzemeden çalınmalara bağlanmıştır. Zamanında henüz inşaat sektörü yükseliş dönemindeyken ufak Anadolu ve Karadeniz kasabalarından büyük şehirlere göçerek inşaat sektörüne denetimsiz bir şekilde adım atan pek çok müteahhit, bu yıkımdaki sorumluluğu paylaşmıştır.

Betonarmede yaşanan sahtekarlığın önüne geçmek için ekonomi alanında faaliyet gösteren audit firmalarına benzeyen inşaat denetim şirketleri kurulmuştur. Bu tür şirketler inşaatta kullanılacak beton karışımını çeşitli testlere tabi tutup alaşım oranlarını tespit ederek inşaatta kullanım onayı verir. Betonarme yapılarda yıkılmaya karşı gerekli güvenlik sağlanmalı; çatlama, deformasyon gibi olayların yapının kullanımını ve zaman içinde dayanıklılığını etkileyebilecek düzeye ulaşması önlenmelidir.

Türkiye’deki yapıların büyük bir çoğunluğu betonarme yapılardır. Bu kadar çok inşaat yapılıp bu kadar çok sayıda proje üretilen bir dönemde herhangi betonarme kullanılan yapı projesinde birlikte çalışacağınız firmayı doğru seçmek hayati önem taşır. Sigma gibi 30 yılı aşkın yapı sektörü deneyimini 70’ten fazla uzman çalışanıyla sürdüren; mühendislik, tasarım, program ve proje yönetimi ve danışmanlık alanlarında hizmet veren sektörü öncü firmalarından biriyle çalışmak, her anlamda olumlu sonuçlar doğuracaktır.

Bir önceki yazımızda Çelik Projeler hakkında temel ve genel bilgilere yer verilmiştir.